مالیات بر درآمد حقوق

دسته بندی آموزش مالیات
مدرس آقای فرشید رستگار
زمان ۲۰ دقیقه

قسمت اول (۲۰ دقیقه)

قسمت دوم (۱۹ دقیقه)

قسمت سوم (۱۷ دقیقه)

یکی از نقش‌های اصلی مالیات بر درآمد تأمین هزینه‌های دولت است. مالیات حقوق از عناصر مهم تشکیل‌دهنده مالیات بر درآمد است و از نظر حجم عملیات اهـمیت بسزایی دارد. از آنجا که این درآمد از حقوق کارکنان کسر می‌گردد، منبع درآمد تقریباً مطمئنی است.

مالیات حقوق دارای نکاتی است که کارگر و کارفرما با آن درگیر هستند. ماده ۸۲ اصلی ترین و کلی ترین ماده مربوط به مالیات بر درآمد حقوق است.

ماده ۸۲ :

درآمدی که شخص حقیقی در خدمت شخص دیگر (اعم از حقیقی یا حقوقی) در قبال تسلیم نیروی کار خود بابت اشتغال در ایران برحسب مدت یا کار انجام یافته به طور نقد یا غیرنقد تحصیل می‌کند مشمول مالیات بردرآمد حقوق است .

توضیح: اگر کارمندی به طور مثال راننده یک شرکت باشد و ماشین خود را در خدمت شرکت قرار دهد و پولی دریافت کند، مشمول مالیات نمی‌شود چون قانون‌گذار اشاره به تسلیم نیروی کار خودش دارد. همچنین بابت اشتغال در ایران است. در ضمن اگر شما یک ماه کار کنید یا یک کار خاص را انجام دهید تفاوتی ندارد  و مشمول مالیات بر درآمد حقوق هستید که می تواند به صورت نقد و یا غیر نقد باشد.

تبصره:

درآمد حقوقی که در مدت مأموریت خارج از کشور (از طرف دولت جمهوری اسلامی ایران یا اشخاص مقیم ایران) از منابع ایرانی عاید شخص می‌شود مشمول مالیات بردرآمد حقوق می‌باشد .

ماده ۸۳:

درآمد مشمول مالیات حقوق عبارت است از حقوق (مقرری یا مزد ، یا حقوق اصلی) و مزایای مربوط به شغل اعم از مستمر و یا غیر مستمر قبل از وضع کسور و پس از کسر معافیت‌های مقرر در این قانون .

توضیحات:

  • حقوق اصلی همان حقوق ماهانه یا فصلی است که به شکل مستمر پرداخت می شود اما مزد همان وجهی است که در ازای یک کار یک هفته ای، یک ماهه ی … انجام شده و تداوم ندارد. مقرری وجهی است که به افراد از کار افتاده پرداخت می‌شود.
  • حقوق و مزایا قبل از وضع کسور و پس از کسر معافیت ها شامل مالیات است.
  • اگر هم دو شرکت حقوقی باهم کار کنند باید در قالب خرید و فروش یا قراردادهای پیمانکاری موضوعات را ثبت کنند و نمی توان گفت کدامیک از دیگری حقوق دریافت می‌کند.

تبصره: درآمد غیرنقدی مشمول مالیات حقوق به شرح زیر تقویم و محاسبه می‌شود:

الف) مسکن با اثاثیه معادل بیست و پنج درصد (۲۵%) و بدون اثاثیه بیست درصد (۲۰%) حقوق و مزایای مستمر نقدی (به استثنای مزایای نقدی معاف موضوع ماده ۹۱ این قانون) در ماه پس از وضع وجوهی که از این بابت از حقوق کارمند کسر می‌شود .

ب) اتومبیل اختصاصی با راننده معادل ده درصد (۱۰%) و بدون راننده معادل پنج درصد (۵%) حقوق و مزایای مستمر نقدی (به استثنای مزایای نقدی معاف موضوع ماده ۹۱ این قانون) در ماه پس از کسر وجوهی که از این بابت از حقوق کارمند کسر می‌شود .

ج) سایر مزایای غیرنقدی معادل قیمت تمام شده برای پرداخت کننده حقوق.

توضیح: اگر شما خودرو یا مسکنی بابت درآمد خود دریافت کردید، باید تبدیل به ریال کرده و بعد مالیات آن را حساب کنید.

بخشنامه: ۲۱۰/۴۵۲۹

“نظر به اینکه مصادیق حقوق و مزایای مشمول کسر مالیات، موضوع ماده ۸۲ قانون مالیات‌های مستقیم در ماده ۸۳ همان قانون به عنوان مزایای مربوط به شغل احصا شده و خدمات و تسهیلات رفاهی که در ماده ۴۰ قانون الحاق موادی به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (۱۳۸۰/۱۱/۲۷) مصوب ۱۳۸۴/۸/۱۵ مجوز پرداخت دارد مزایای مربوط به شاغل بوده و داخل عناوین حقوق و مزایای مذکور در ماده ۸۳ قانون مالیات‌های مستقیم نمی‌باشد، بنابراین وجوه پرداختی به کارکنان دولت، تحت عناوین مهدکودک، یارانه غذا، ایاب و ذهاب، بن کالا و … به عنوان مـصادیـق مـاده ۴۰ قـانون، مـوضوعاً از شمول احکام مواد ۸۲ و ۸۳ قانون مالیات‌های مستقیم خارج بوده و نظریه شماره ۲۵۶/۲۰۱۰۰ مورخ ۱۳۸۹/۱۰/۶ دیوان محاسبات کشور هم در تأیید مراتب است. النهایه بخشنامه مورد اعتراض خلاف قانون و خارج از حدود اختیارات سازمان امور مالیاتی کشور تشخیص و به استناد قسمت دوم اصل ۱۷۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و بند یک ماده ۱۹ و ماده ۴۲ قانون دیوان عدالت اداری ابطال می‌گردد.”

توضیح: وجوه پرداختی به کارکنان دولت، تحت عناوین مهدکودک، یارانه غذا، ایاب و ذهاب، بن کالا هم معاف از مالیات هستند.

بخشنامه: ۲۰۰/۱۳۴۲۸

بـطـور کـلی وجـوهـی کـه تحت عناوین یاد شده و به استناد ماده ۴۰ قـانـون الـحاق مـوادی به قانـون تنظـیم بخشـی از مقررات مالی دولت مـصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷ و اصـلاحـیـه ۸۴/۸/۱۵ آن  کـارکنان دولت پرداخت می‌شود از شمول پرداخت مالیات بر درآمد حقوق معاف و قابل تسری به کارکنان سایر بخش‌های غیردولتی و نیز وجوهی که از منابع و فصول قانونی دیگر به کارکنان دولت پرداخت می‌گردد، نخواهد بود .

توضیحات: معافیت های مالیاتی در بخشنامه قبلی شامل کارمندان دولت و غیر دولت است.

ماده ۸۴:

میزان معافیت مالیات بر درآمد سالانه مشمول مالیات حقوق از یک یا چند منبع، هرساله در قانون بودجه سنواتی مشخص می‌شود.

تا میزان یکصد و پنجاه برابر حداقل حقوق مبنای جدول حقوق موضوع ماده (۱) قانون نظام هماهنگ پرداخت کارکنان دولت – مصوب ۱۳۷۰- ‌درآمد سالانه مشمول مالیات حقوق کلیه حقوق‌بگیران از جمله کارگران مشمول قانون کار، از یک یا چند منبع، از پرداخت مالیات معاف می شود.

توضیح: معافیت بر مالیات حقوق هر سال در قانون بودجه مشخص می شود و همچنین به شکل سالانه محاسبه می شود.

در ادامه موضوع مالیات بر درآمد حقوق و پس از بررسی ماده ۸۲ ،۸۳ و ۸۴، در این قسمت موضوع مالیات حقوق را با بررسی ماده های ۸۵ و ۸۶ ادامه می‌دهیم.

ماده ۸۵:

نرخ مالیات بر درآمد حقوق در مورد کارکنان مشمول قانون نظام هماهنگ پرداخت کارکنان دولت مصوب ۱۳۷۰/۶/۱۳ پس از کسر‌ معافیت‌های مقرر در این قانون به نرخ مقطوع ده درصد (۱۰%) و در مورد سایر حقوق‌بگیران نیز پس از کسر معافیت‌های مقرر در این قانون تا مبلغ چهل و دو میلیون (۴۲/۰۰۰/۰۰۰) ریال به نرخ ده درصد (۱۰%) و نسبت به مازاد آن به نرخ­‌های مقرر در ماده ۱۳۱ این قانون خواهد بود.”

توضیح: نرخ مالیات بر درآمد حقوق در قانون مربوط به بودجه مشخص شده، پلکانی است و در هر سال توسط دولت مشخص می‌گردد.

دلیل پلکانی بودن مالیات حقوق

طبق نظر قانون‌گذار، افرادی که حقوق بیشتری می گیرند، مالیات بیشتری باید پرداخت کنند.

ماده ۸۶:

پرداخت کنندگان حقوق هنگام هر پرداخت یا تخصیص (ثبت در دفاتر قانونی) آن مکلفند مالیات متعلق را طبق مقررات ماده ۸۵ این قانون محاسبه، کسر و‌ تا پایان ماه بعد ضمن تسلیم فهرست متضمن نام و نشانی دریافت‌کنندگان حقوق و میزان آن به اداره امور مالیاتی محل پرداخت و در ماه‌های بعد فقط ‌تغییرات را صورت دهند.

توضیح: اگر کارفرما در ۳۱ فروردین ماه حقوق داده یا در دفاتر ثبت کرده باشد، باید تا پایان اردیبهشت ماه مالیات بر درآمد حقوق را به شکل اینترنتی و از آدرس salary.tax.gov.ir لیست را تهیه و پرداخت نماید.

نکته: از ۹۵/۰۱/۰۱ تا ۹۶/۰۶/۱۱ ماده ۸۶ یک تبصره به شرح زیر داشت:

تبصره ۱- در مورد پرداخت‌هایی که از طرف غیر از پرداخت کننده اصلی حقوق به اشخاص حقیقی، به عمل می‌­آید، پرداخت ­کنندگان مکلفند هنگام هر پرداخت، مالیات متعلق را با رعایت معافیت‌­های قانونی مربوط به حقوق بجز معافیت موضوع ماده ۸۴، به نرخ مقطوع ده درصد محاسبه، کسر و حداکثر تا پایان ماه بعد با فهرستی حاوی نام و نشانی دریافت ­کنندگان و میزان آن به اداره امور مالیاتی محل، پرداخت نموده و در صورت تخلف، مسوول پرداخت مالیات و جریمه‌­های متعلق خواهندبود. (حق مشاوره، حق حضور در جلسات، حق التدریس، حق التحقیق و حق پژوهش)

توضیح: اگر در جایی مشغول به کار بوده و تا پایان ساعات اداری، حقوق دریافت می‌کنید، کارفرما به عنوان پرداخت کننده اصلی محسوب می‌شود اما اگر از بعدازظهر در جای دیگری مشغول به کار هستید، کارفرمای دوم غیر از پرداخت کننده اصلی محسوب می شود.

ماده ۸۷ :

ماده ۸۷ در مورد استرداد بحث می‌کند. به این معنی که اضافه پرداختی بابت مالیات بر درآمد حقوق طبق قانون استرداد خواهد شد. اما آیا ممکن است که ما این مبلغ را اضافه تر پرداخت کرده باشیم؟ بله امکان این موضوع هست.

اما یک شرط دارد: اضافه پرداختی بابت مالیات بر درآمد حقوق طبق ‌مقررات قانون مسترد خواهد شد مشروط بر اینکه بعد از انقضای تیر ماه سال بعد و تا آخر آن سال با درخواست کتبی حقوق بگیر از اداره امور مالیاتی محل سکونت مورد مطالبه قرار گیرد.

بخشنامه مهم ۴۹۴۶ استرداد را به دو بخش تقسیم می کند:

  1. اگر کارفرما مقررات مالیاتی را به درستی اجرا کند و به طور مثال کارگر ترک خدمت کند، می تواند طبق ماده ۸۷ اقدام به استرداد کند.
  2. اگر این حالت برعکس باشد و کارفرما اشتباه کرده باشد این بخشنامه می گوید که این موضوع مرور زمانی ندارد و هر زمان می تواند به اداره مالیاتی محل سکونت مراجعه کند و درخواست استرداد نماید.

ماده ۸۹:

صدور پروانه خروج از کشور یا تمدید پروانه اقامت ‌یا اشتغال برای اتباع خارجه، به استثنای کسانی که طبق مقررات ‌این قانون از پرداخت مالیات معاف می‌باشند، موکول به ارائه ‌مفاصاحساب مالیاتی یا تعهد کتبی کارفرمای اشخاص حقوقی ‌ایرانی طرف قرارداد با کارفرمای اتباع خارجی یا اشخاص حقوقی ‌ثالث ایرانی است‌.

به این معنی که اگر یک شخص خارجی که در داخل ایران کار میکند، بخواهد به خارج از کشور برود یا پروانه اشتغال به کار خود را تمدید کند، باید مفاصاحساب مالیاتی بگیرد که در صورت داشتن بدهی، فرد ممنوع الخروج می‌شود، در غیر اینصورت شرکت یا موسسه‌ای که فرد در آن کار می‌کند باید تعهد پرداخت را بدهد.

ماده ۹۰:

در مواردی که پرداخت کنندگان حقوق ، مالیات متعلق را در موعد مقرر نپردازند یا کمتر از میزان واقعی پرداخت نمایند ، اداره امور مالیاتی ذیصلاح مکلف است مالیات متعلق را به انضمام جرایم موضوع این قانون محاسبه و از پرداخت کنندگان حقوق که در حکم مودی هستند به موجب برگ تشخیص با رعایت مهلت مقرر در ماده ۱۵۷ این قانون مطالبه کند. حکم این ماده نسبت به مشمولان ماده ۸۸ این قانون نیز جاری خواهد بود .

اگر حوزه مالیاتی متوجه شود که مالیات پرداخت نشده یا کمتر پرداخت شده می تواند جریمه تعیین کند و جریمه از کارفرما گرفته خواهد شد و این موضوع مرور زمان هم دارد.

ماده ۹۱:

درآمدهای حقوق به شرح زیر از پرداخت مالیات معاف است:

  1. روسا و اعضای مأموریت‌های سیاسی خارجی در ایران و رؤسا و اعضای هیأت‌های نمایندگی فوق العاده دول خارجی نسبت به درآمد حقوق دریافتی از دولت متبوع خود به شرط معامله متقابل
  2. روسا و اعضای هیأت‌های نمایندگی سازمان ملل متحد و موسسات تخصصی آن در ایران نسبت به درآمد حقوق دریافتی از سازمان و موسسات مزبور در صورتیکه تابع دولت جمهوری اسلامی ایران نباشند.
  3.  روسا و اعضای مأموریت‌های کنسولی خارجی در ایران و کارمندان موسسات فرهنگی دول خارجی نسبت به درآمد حقوق دریافتی از دول متبوع خود به شرط معامله متقابل.
  4. کارشناسان خارجی که با موافقت دولت جمهوری اسلامی ایران از محل کمک‌های بلاعوض فنی و اقتصادی و علمی و فرهنگی دول خارجی و یا موسسات بین‌المللی به ایران اعزام می‌شوند نسبت به حقوق دریافتی آنان از دولت متبوع یا موسسات بین‌المللی مذکور.
  5. کارمندان محلی سفارتخانه‌ها و کنسول گری‌ها و نمایندگی‌های دولت جمهوری اسلامی ایران در خارج نسبت به درآمد حقوق دریافتی از دولت جمهوری اسلامی ایران در صورتیکه دارای تابعیت دولت جمهوری اسلامی ایران نباشند به شرط معامله متقابل.
  6. حقوق بازنشستگان و مستمری بگیران و پایان خدمت و خسارت اخراج و بازخرید خدمت و وظیفه یا مستمری پرداختی به وراث و حق سنوات و حقوق ایام مرخصی استفاده نشده.
  7. مسکن واگذاری در محل کارگاه یا کارخانه جهت استفاده کارگران و خانه‌های ارزان قیمت سازمانی در خارج از محل کارگاه یا کارخانه که مورد استفاده کارگران قرار می‌گیرد.
  8. وجوه حاصل از بیمه بابت جبران خسارت بدنی و معالجه و امثال آن.
  9. عیدی سالانه یا پاداش آخر سال جمعا معادل یک دوازدهم میزان معافیت مالیاتی موضوع ماده ۸۴ این قانون. (اگر عیدی از یک سقفی بالاتر باشد تنها به مبالغ مازاد تعلق می‌گیرد.)
  1. خانه‌های سازمانی که با اجازه قانونی یا به موجب آیین نامه‌های خاص در اختیار مأموران کشوری گذارده می‌شود.
  2. وجوهی که کارفرما بابت هزینه معالجه کارکنان خود یا افراد تحت تکفل آنها مستقیما یا به وسیله حقوق بگیر به پزشک یا بیمارستان به استناد اسناد و مدارک مثبته پرداخت کند.
  3. مزایای غیرنقدی پرداختی به کارکنان حداکثر معادل دو دوازدهم معافیت موضوع ماده ۸۴ این قانون. (دو ماه از کل سال که شامل مزایایی مثل اقلام ماه رمضان و یا عید نوروز می باشد)
  4. درآمد حقوق پرسنل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران اعم از نظامی و انتظامی ، مشمولان قانون استخدامی وزارت اطلاعات و جانبازان انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی و آزادگان.

همچنین ماده ۵۶ قانون جامعه خدمات رسانی به ایثارگران می گوید : صد در صد حقوق و فوقالعاده شغل و سایر فوقالعاده ها اعم از مستمر و غیر مستمر شاهد، جانبازان و آزادگان از پرداخت مالیات معاف است.

ماده ۹ معافیت های مالیاتی شرکت های دانش بنیان

در راستای اجرای ماده ۹ قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و به منظور ایجاد و توسعه این مؤسسات و تقویت همکاری‌های بین‌المللی، اجازه داده شده واحدهای پژوهشی، فناوری و مهندسی مستقر در پارکهای علم‌و فناوری برای انجام مأموریت‌های محوله از مزایای قانونی مناطق آزاد درباره روابط کار، معافیت‌های مالیاتی و عوارض سرمایه‌گذاری خارجی و مبادلات مالی بین‌المللی برخوردار شوند.

ماده ۱۳ چگونگی اداره مناطق آزاد (معافیت های مالیاتی مناطق آزاد)

اشخاص حقیقی و حقوقی که در منطقه به انواع فعالیتهای اقتصادی اشتغال دارند، نسبت به هر نوع فعالیت اقتصادی در منطقه آزاد از تاریخ بهره برداری مندرج در مجوز به مدت پانزده سال از پرداخت مالیات بر درآمد و دارایی موضوع قانون مالیات‌های مستقیم معاف خواهند بود و پس از انقضا پانزده سال تابع مقررات مالیاتی خواهند بود که با پیشنهاد هیات وزیران به تصویب مجلس شورای اسلامی خواهد رسید.

در مورد استارتاپ ها اگر مشمول این موارد می شوند بله اما اگر جزء این موارد نیستند ما هیچ قانونی برای معافیت های مالیاتی خارج از این چهارچوب نداریم.همچنین مناطق ویژه هم معافیت مالیات ندارند.

ماده۹۲:

‌پنجاه‌درصد مالیات حقوق کارکنان شاغل در مناطق کمتر توسعه یافته طبق فهرست سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور بخشوده می‌شود. سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور به دو بخش تقسیم شده است: سازمان برنامه و بودجه و سازمان امور ادارای  و استخدامی کشور.

ماده ۹۲ از کلمه معافیت استفاده نکرده بلکه از واژه بخشودگی استفاده کرده است. کلمه معافیت به معنای این است که تشخیص آن با فرد ممیز است اما در واژه بخشودگی بحث تشخیص وجود ندارد.